Restauratie van het ophaalgebouw

U bent hier

De Verdieping

 

De Verdieping

Het gemeentebestuur renoveerde het mooie ophaalmachinegebouw op het mijnterrein en gaf het, samen met een aangebouwd nieuw gedeelte, een herbestemming, waarin een passiefschool voor ons Centrum voor Volwassenenonderwijs Heusden-Zolder (CVO) en een geklasseerd bezoekersgedeelte centraal staan.

De eerste herbestemming van het ophaalmachinegebouw is dus de huisvesting van het CVO De Verdieping. De vroegere avondschool groeide in de loop der jaren immers uit tot het prototype van instelling waar jong en oud zijn gading vindt rond bijscholing. Dit schoolgedeelte, dat zich situeert in de aangebouwde nieuwbouw en deels in het gerestaureerde gebouw, maakt deel uit van een pilootproject waarbij 24 Vlaamse passiefscholen verspreid over alle provincies en onderwijsnetten gebouwd worden. Het is dan ook een uniek schoolgebouw, waarin een maximaal gebruik van duurzame materialen en technieken wordt nagestreefd.

 

 

Het ophaalmachinegebouw is ook een indrukwekkend erfgoedgebouw met een rijk verleden. Daarom wordt een belangrijk gedeelte van het gebouw voor het publiek toegankelijk. Een deel van het vroegere machinepark werd bewaard en gerestaureerd en is hier te bewonderen via een toeristische erfgoedwandeling met de naam ZLDR LUCHTFABRIEK.

Luchtfabriek

Voor de realisatie van dit alles kon het gemeentebestuur een beroep doen op de financiële hulp van verschillende partners.

 

De afgelegde weg

Voor de restauratie van het gebouw is het gemeentebestuur op zoek gegaan naar partners. Die instellingen steunen de nieuwe bestemming mee. Ze zijn overtuigd van de mogelijkheden van dit unieke gebouw.

Het gemeentebestuur kan rekenen op de steun van:

  • AGION (Agentschap voor infrastructuur in het onderwijs)
  • Onroerend Erfgoed
  • EFRO (Europees fonds voor regionale ontwikkeling)
  • LSM (Limburg Sterk Merk), onze provincie

Voor een erfgoedwandeling is er steun toegezegd vanwege de provincie Limburg en Toerisme Vlaanderen. Opvallend is zeker de bijzonder constructieve houding en de positieve instelling van alle partners om van dit project een succesverhaal te maken.

 

De partners van het bouwproject

 

EFRO

€ 4.040.000,00

LSM

€ 3.500.000,00

Limburg

€ 1.071.236,46 + 219.965,00 (erfgoedwandeling)

 

Vlaamse Overheid

Onroerend erfgoed

€ 3.213.710,28

AGION

€ 7.150.714,64

Toerisme Vlaanderen

€ 354.161,00

 

Heusden-Zolder

 

Het verleden van het ophaalmachinegebouw

Het geklasseerde ophaalmachinegebouw, gebouwd in 1924-1925, is eigendom van de gemeente en heeft een lengte van 120m, een breedte van 26m en een hoogte van 25m.In het ophaalmachinegebouw zijn momenteel 2 grote niveaus te onderscheiden, namelijk niveau -1/0 (onderdek) en niveau 5 (bovendek).

Het ophaalmachinegebouw is opgebouwd uit:
  • Ophaalgebouw 1
  • Compressorenzaal of Atrium
  • Ophaalgebouw 2
  • Ophaalgebouw 3
  • Annex of bijbouw

In de geschiedenis van de mijnsite van Zolder werd in eerste fase gebruik gemaakt van stoomophaalmachines. Deze eerste machines bevonden zich in ophaalgebouw 1 en 2. Beide machines werden aangevraagd door NV Steenkoolmijn van Helchteren en Zolder. In de huidige fundamenten van ophaalgebouw 1 zijn nog duidelijk de sporen zichtbaar van de vroegere stoomophaalmachine. Bij de installatie van een nieuwe ophaalmachine, werden de funderingen aangepast.In respectievelijk 1938 en 1939 werden de stoomophaalmachines in ophaalgebouw 1 en 2 vervangen. De ophaalmachines werden vanaf nu elektrisch aangestuurd.

Ophaalmachinegebouw

Tussen 1952-1955 werd tegen de oostgevel van ophaalgebouw 3 een aanbouw gezet om 2 Ward-Leonardgroepen in onder te brengen. In de compressorenzaal of de persluchtcentrale zijn nog verschillende machines terug te vinden.De oudst nog bewaarde compressor is deze van 15.000 m³/u. Deze compressor werd in 1927 geplaatst door “la Société Alsacienne de Constructions Mécaniques”.De compressor van 24.000 m³/h werd geplaatst omstreeks 1934 en in 1937 werd de compressor van 35.000 m³/h geplaatst. Een volgende compressor van 80.000 m³/h en het bijhorende persluchtvat werden tussen 1943 en 1946 geplaatst. De afkoeler van deze compressor is momenteel nog aanwezig in het onderdek van de persluchtcentrale. Deze compressor werd omstreeks 1960 vervangen door 2 nieuwe compressoren van 60.000 m³/h. In 1969 werd een extra Ward-Leonardgroep geplaatst in de persluchtcentrale. Voor het plaatsen van deze groep werd een filterkamer gebouwd tegen de noordelijke buitengevel.

 

De onderliggende visie van het project

Het gemeentebestuur wilde het mooie ophaalmachinegebouw renoveren en herbestemmen tot een maatschappelijk en economisch nuttige ruimte. Dit gebouw werd initieel bekeken als een multifunctioneel pand met ruimte voor 3 “hoofdfuncties”, namelijk een passiefschool, een geklasseerd bezoekersgedeelte - het Atrium - en ruimtes voor commerciële en/of nijverheidsactiviteiten.

In de eerste nota's werd het project als volgt omschreven:

De eerste herbestemming van het ophaalmachinegebouw is de huisvestiging van het Centrum voor Volwassenenonderwijs Heusden-Zolder (CVO). Deze functie zorgt, met meer dan 2800 cursisten per jaar, voor een permanente dynamiek in het gebouw. De vroegere avondschool groeide in de loop der jaren uit tot de instelling waar jong en oud zijn gading vindt rond bijscholing. Traditionele studierichtingen zoals talen, koken en ICT-opleiding werden verfijnd en aangepast aan de noden om tegemoet te komen aan de grote vraag van zelfontplooiing of –ontwikkeling. Ook werd en wordt nog steeds ingespeeld op de signalen vanuit het bedrijfsleven om extra opleidingen uit te bouwen die meehelpen om eventuele tekorten op de arbeidsmarkt te reduceren. Het schoolgedeelte maakt deel uit van een pilootproject waarbij 24 Vlaamse passiefscholen verspreid over alle provincies en onderwijsnetten zullen gebouwd worden. Het nieuwe gedeelte dat aan de parkingzijde of noordzijde van het gebouw wordt opgetrokken, zal een volledige passiefbouw worden waarbij een maximaal gebruik van duurzame materialen en technieken wordt nagestreefd. Het schoolgebouw sluit perfect aan bij het gegeven “duurzaamheid”, de onderlegger van het ondernemerspark De Schacht.

Het ophaalmachinegebouw is een indrukwekkend erfgoedgebouw met een rijk verleden. Daarom wordt een belangrijk gedeelte van het gebouw voor het publiek toegankelijk. Het Atrium of de Compressorenzaal zal, samen met ophaalgebouw 2, deel uitmaken van een toeristische basis waar het publiek kennis kan maken met dit mooie verleden. Er wordt gezocht naar een symbiose van oud en nieuw. Het gebouw wordt gericht op de toekomst, zonder het mijnverleden uit het oog te verliezen. Toch gaat de invulling van het Atrium veel verder. Zo worden opties bekeken om deze ruimte te gebruiken voor tentoonstellingen, recepties, … Er wordt eveneens onderzocht of een brasserie of horecazaak zich hierin kan vestigen. Kortom het Atrium wordt een ontmoetingscentrum voor jong en oud. In dit project wordt er eveneens aandacht besteed aan “kunst in de publieke ruimte”. Aangezien het ophaalgebouw reeds gesierd wordt met een beschermde machines, is gekozen voor lichtkunst. Er wordt een lichtkunstenaar aangesteld om aan de hand van een doordacht beleid en een goede aanpak te zorgen voor kwaliteitsvolle kunst. Zo wordt er optimaal vorm en betekenis gegeven aan het industrieel verleden en worden de inwoners en bezoekers betrokken en meegesleept in het mooie verhaal van dit historische gebouw. Ook wordt een historische route ontwikkeld door de architecten doorheen het gebouw waardoor de bezoekers via deze weg eveneens kennis kunnen maken met het verhaal en verleden van dit historische gebouw. Er wordt vertrokken aan de hoofdingang – onderdek Atrium – om zo via het doolhof van de buizen van de compressoren naar het bovendek geleid te worden. Op de passerelle in het Atrium loopt de route verder naar het beschermde Ophaalgebouw 2 om terug via het onderdek van Ophaalgebouw 2 terug te eindigen in het onderdek van het Atrium. Op deze weg leren de bezoekers het gebouw beter kennen.

Een derde en laatste functie, die in het voormalige ophaalmachinegebouw zal worden gevestigd is een cascogedeelte, ondernemend en complementair met De Schacht. Deze herbestemming zou zich hoofdzakelijk situeren in ophaalgebouw 3 en de annex. In totaal kunnen ongeveer 2.600 m² worden ingericht als ruimte voor diverse functionele bestemmingen. Het duurzaamheidsthema zorgt voor een ruime waaier aan mogelijkheden in een gezonde mix van kantoren, ateliers, commerciële ruimtes, gemeenschapsvoorzieningen, diensten,…

In een latere fase werd dit derde gedeelte niet meer weerhouden.

 

De betekenis van de naam De Verdieping

In nauwe samenwerking met een extern communicatiebureau werd een naam met logo ontworpen voor het vroegere ophaalmachinegebouw. Er werd gekozen om hiervoor niet te letterlijk te refereren naar het mijnverleden, maar dit toch op één of andere wijze subtiel aan bod te laten komen. Er werd bewust gekozen voor een Vlaamse naam omdat dit het best past binnen het volkse mijnwerkerskader. Gezocht werd naar een eenvoudige naam, een naam die een groot publiek aanspreekt, die makkelijk in de mond te nemen is. Belangrijk was zeker om een naam te kiezen die de verschillende ladingen dekt.

Vrij snel werd unaniem gekozen voor “DE VERDIEPING” en wel om volgende redenen:

  • het ophaalgebouw krijgt een nieuwe, moderne invulling, een nieuwe laag wordt toegevoegd aan haar geschiedenis
  • verdiepen is een woord met meerdere betekenissen
  • verdiepen staat onder meer voor kennis ontwikkelen, levenslang leren, jezelf vormen en verdiepen
  • verdiepen is typisch voor de mijnbouw (men sprak ook letterlijk over ondergrondse verdiepingen op bv. 720, 800 meter) maar ook met het nieuwe gebouw willen we uitbreiden en verdiepen (bv. door energie uit de bodem te halen)
  • in het gebouw bestaat eigenlijk geen gelijkvloers, wel een o-verdieping; de verdieping is meteen ook een knipoog naar deze bijzondere constructie met 2 niveaus (parkingzijde t.o.v. marktzijde)

Daarnaast werd de naam op een stilistisch zeer strakke wijze verwerkt in een logo.

De Verdieping

 

De architect

Voor de realisatie van dit grootst project zocht het gemeentebestuur naar een firma die vertrouwd is met passiefbouw, die kennis heeft van scholenbouw en die al ervaring heeft met het verbouwen van historisch erfgoed. Een firma met creativiteit en die het mijnverleden correct kan inschatten.

Met TV A.A.Q, een tijdelijke vennootschap van 3 firma’s, hebben we er het volste vertrouwen in dat we de juiste keuze gemaakt hebben.

De eerste A staat voor Architectuur Atelier bvba. Architectuur Atelier bvba, ook gekend onder de afgekorte naam “ARAT”, is een multidisciplinair architectenbureel met een ruime ervaring in publieke gebouwen en grotere restauratieprojecten.

De tweede A staat voor Axis Ingenieurs cvba. Axis Ingenieurs cvba neemt de studie van de technische installaties voor haar rekening.

Alhoewel er eigen ervaring is met lage-energie-concepten en passiefbouw, wordt voor dit project in onderaanneming ook beroep gedaan op het expertisebedrijf “3E nv”, dat internationaal actief is in alle domeinen van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie.

De Q staat voor Q-BUS Architectenbureau bvba. Q-BUS Architectenbureau bvba met kantoor in Heusden-Zolder, staat in voor het algemene concept, het ontwerp van de nieuwe delen, de werfcontrole en de algemene coördinatie van het project.

 

De symbolische eerste steen

Na enkele jaren van administratieve voorbereiding, partners zoeken en plannen maken, was het eindelijk zover.

Op vrijdag 8 juni 2012 werd de symbolische eerste steen van De Verdieping feestelijk onthuld.

Bij de voorbereidingen van dit event werkte het gemeentebestuur samen met de toekomstige bewoners van het gebouw, het CVO.
De klas dtp van Carine Geussens maakte verschillende ontwerpen voor de uitnodiging. Het originele ontwerp van cursist Raquel Dominguez werd weerhouden.
Linda Huguenay en haar cursisten bloemschikken zorgden voor de prachtige aankleding van de dag zelf.

Om 14.30 uur was er een academisch gedeelte met volgend programma:

verwelkoming door mevrouw Sonja Claes, burgemeester
toespraak door de heer Luc Nizet, architect, vertegenwoordiger van TV AAQ
toespraak door de heer Kris Peeters, minister-president van de Vlaamse regering
onthulling herdenkingsplaat
dankwoord door de heer Dirk Schops, schepen van onderwijs

Nadien volgde een receptie waarbij de genodigden, bij een drankje, verdere impressies van het gebouw konden opdoen aan de hand van een groot iconisch fotobeeld, het bestuderen van de plannen en het beleven van de lichtvalervaring. 

Kunstenaar Jaap van den Elzen ontwierp enkele lichtkunstwerken voor De Verdieping. Speciaal voor deze gelegenheid, werd een eerste werk onthuld met de naam "Lichtval". Dit is een dynamische, ruimtelijke lichtinstallatie die in haar vorm gebaseerd is op de liftkooien zoals die voorkwamen in de mijnen. 
Dit kunstwerk blijft in CEDUBO gedurende 3 maanden te bezichtigen en neemt hiermee ook deel aan de Parallel Events van de kunstbiënnale MANIFESTA9.

Alle aanwezigen kregen tot slot een portfolio die het ophaalmachinegebouw fotografisch in beeld brengt. Fotograaf Danny Veys, lid van COALFACE, een internationaal platform voor fotografie, capteerde een aantal krachtige, tijdloze beelden. De portfolio is op een gelimiteerde oplage gedrukt.

 

Onthulling van het werfbord

De bouwwerken starten... De onthulling van het werfbord op 11 oktober was daarvan het startschot. De aannemers vatten nu de voorbereidende werken aan en starten 5 november 2012 officieel met de werken aan de nieuwbouw en het ophaalgebouw.

Werfbord

 

De feestelijke opening

Op vrijdag 24 april 2015 werd De Verdieping, in aanwezigheid van tal van genodigden, feestelijk geopend.

Om 17.00 uur was er in het atrium een academisch gedeelte voorzien met volgend programma:

  • Verwelkoming met inleidend filmpje
  • Toespraak door de heer Ben Weyts, Vlaams minister van toerisme  
  • Toespraak door de heer Herman Reynders, gouverneur
  • Toespraak door de heer Mario Borremans, burgemeester
  • Onthullen herdenkingsplaat 
  • Overhandigen van dankgeschenken

Nadien volgde er een receptie, met dank ook aan TV AAQ en TV Vanderstraeten-Houben-Monument voor de financiële ondersteuning.

De muzikale omlijsting kwam van Muze Jazz Orchestra.

Het hele weekend van 25 en 26 april kon het publiek De Verdieping bezoeken.

Iedereen was welkom om te komen kijken hoe dit oud geklasseerd gebouw werd omgetoverd tot De Verdieping en zo mee te genieten van al het moois én interessante dat het gebouw en de “bewoners” te bieden hebben.   
CVO De Verdieping zette de deuren wagenwijd open.   Via een wandelroute kon elke bezoeker kennis maken met deze unieke passiefschool in Vlaanderen. Niet enkel het gebouw, maar zeker ook het aanbod van het CVO kwam ruimschoots aan bod.
In het restauratiegedeelte kon men kennis maken met ZLDR LUCHTFABRIEK, een erfgoedwandeling die je meeneemt doorheen het ganse gebouw.  Aan de hand van film, interviews, beschrijvingen van de machines, het ontdekken van het gebouw via het doolhof van de buizen van de compressoren, het bezichtigen van de gerestaureerde machines, ed.  leert de bezoeker het gebouw kennen.  Tijdens het openingsweekend kon dit zowel vrij als met gids bezocht worden.
 
Meer dan 5.000 bezoekers kwamen een kijkje nemen!

 

Het vervolgverhaal

Aansluitend aan de opening van De Verdieping is het gemeentebestuur gestart met het vervolgverhaal, voorlopig gekend onder de naam De Verdieping II.
Hierin krijgt cc Muze een nieuwe vestigingsplaats. Binnen het bestaande gebouw zullen het cafetaria, de schouwburg, de opnamestudio, het personeelslokaal en een aantal vergaderruimten een onderkomen krijgen.  Een aanleunende nieuwbouw zal ingericht worden als balzaal/feestzaal (400 m²).

Voor de opmaak van een voorontwerp werd een ontwerpteam samengesteld, bestaande uit de architect, een specialist in restauratietechnieken, een theatertechnicus en iemand voor de bijzondere technieken (elektriciteit, verwarming, verluchting, …).
Voor de inhoudelijke invulling van het project is binnen de gemeentelijke organisatie een projectstructuur opgericht waarin alle betrokken diensten vertegenwoordigd zijn (cultuurcentrum Muze, financiën, patrimonium, ICT en politiek afgevaardigden).

Wordt dus zeker vervolgd…